Cztery podstawy uważności (pol. cztery podstawy uważności, skt. smṛtyupasthāna) to klasyczna buddyjska praktyka medytacyjna, opisana m.in. w Satipatthana Sutcie. Obejmuje cztery obszary obserwacji:
- Uważność ciała (kāyānupassanā) – obserwacja oddechu, postawy ciała, jego elementów i nietrwałości (np. poprzez kontemplację rozkładu).
- Uważność odczuć/doznań (vedanānupassanā) – rozpoznawanie doznań jako przyjemnych, nieprzyjemnych lub neutralnych, bez utożsamiania się z nimi.
- Uważność umysłu (cittānupassanā) – obserwacja stanów umysłu (np. czy jest zachłanny, spokojny, rozproszony), bez oceniania.
- Uważność zjawisk/obiektów mentalnych (dhammānupassanā) – obserwacja treści umysłu w świetle nauk Buddy, np. pięciu przeszkód, skupisk (skandh), ogniw współzależnego powstawania czy Czterech Szlachetnych Prawd.
Celem praktyki czterech podstaw uważności jest rozwinięcie jasnego, nieoceniającego widzenia rzeczywistości takiej, jaka jest – prowadzące do wglądu w nietrwałość, brak trwałego „ja” oraz naturę cierpienia, co ostatecznie ma prowadzić do wyzwolenia.
W tradycji tybetańskiej te cztery podstawy są często punktem wyjścia do praktyk szine (uspokojenia umysłu) i lhagtong (wglądu), poprzedzających bardziej zaawansowane praktyki mahamudry.